13 Şubat 2017 Pazartesi

“Bayan Mescid” Olur Mu?



Ne yazık ki, bugün iyice yerleşen ve hemen hemen herkes tarafından kullanılan kelimelerin başında bay ve bayan sözleri geliyor. Eskiden sâdece tuvaletlerin kapılarında rastladığımız "bay" ve "bayan"la bugün artık her yer­de karşılaşıyoruz. Camilerde bile "bayan mescid" lâfına rastlıyoruz. Üsküdar'da bir caminin kadınlar kısmı­nın kapısında böyle bir yazı gözüme ilişti. Keşke görmeseydim, "bayan mescid"le göz göze gelince nere­deyse baygınlık geçirecektim. Neden "hanımlar bölü­mü" yahut "kadınlar mescidi" değil de, "bayan mes­cid?" Haydi bu sevimsiz kelimeyi caminin kapısına monte ettin, bari doğru söylenişiyle yazsaydın olmaz mıydı? "Bayan mescidi" demek dururken, niçin mes­cide bayan diyorsun? Türkçe câhili arkadaşım, mesci­din bayanı baymayanı olur mu?

Batı taklitçiliğinde, özentide, dil ve üslûp zevksizli­ğinde o kadar ileri gittik ki, yüz yıllardan beri kullanı­lan ve âhengiyle, mûsıkîsiyle kulaklarımızı okşayan "bey", "efendi", "paşa", "hanım" kelimelerini kaldır­dık, bay ve bayan demeye başladık. Bu zevksiz sözleri sık sık kullanarak, ağzımızda sakız yaptık. Hiç "hanı­mefendi" kelimesindeki asâletle "bayan" sözündeki "yavan" anlam kıyaslanabilir mi? İstanbul Efendisine “İstanbul bayı” diyebilir miyiz? "Ali Beyciğim" sözü­nü "Ali Baycığım" veya “Bay Aliciğim” şeklinde telaf­fuz edebilir miyiz? Edersek ortaya bir ucube çıkmaz mı? "Ayşe Hanım bizi yemeğe davet etmiş" cümlesini "Bayan Ayşe bizi yemeğe çağırmış" şekline sokarsak ortaya bir garabet örneği, bir dil ve üslûp zevksizliği çıkmaz mı?


Şâirlerimiz diyor ki:

Bay ve bayan kelimelerini olur olmaz yerlerde ve rast gele kullananlara hatırlatalım. "Bay" zengin de­mektir. Halk şâiri Seyranî bir dörtlüğünde diyor ki:



Ne hikmettir şu dünyâya
Gelen ağlar, giden ağlar
Soralım yoksula baya
Aslı nedir neden ağlar.



Karacaoğlan da "bay" kelimesini, zengin anlamın­da kullanıp şöyle diyor:

Karac’oğlan der ki: Geçti ne fayda
Merhamet kalmadı, yoksulda bayda




Tebessüm Ve Tefekkür
Dursun Gürlek

Kubbealtı



6 yorum:

  1. Kadınlar da kendilerine "bayan" diye hitap edilmesinden muhtemelen rahatsız oluyorlardır. Ayrıca geçenlerde izlediğim bir tv programında engelli bir vatandaş için "özürlü" kelimesinin kullanılması da beni derinden üzen bir olaydı. Elinize sağlık...

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Özür kelimesi dini kitaplarda kullanılıyor. Çeşitli sebeplerden bazı şeyleri farklı yapması gereken, mazereti olan kişi manasında. Kanaması olan kişinin bu şekilde namaz kılması gibi mesela. Özürlü kelimesini çok sakıncalı görmüyorum bu sebepten. Esasen engelli kelimesi bana daha incitici geliyor. "Sen engellisin hiçbir yapamazsın" demek gibi oluyor sanki. Bakış açısı farklı oluyor demek ki.

      Sil
    2. Bu bilgi de ilginç, devlet erkanının da özürlü kelimesini tercih etmesini şimdi anlıyorum. Teşekkürler...

      Sil
    3. İlmihal kitaplarında "özür bahsi" diye başlıklar olur.

      Sil
  2. Alttaki dizelerde "bay"ın eski anlamları verilmiş ancak nedense "bayan"la ilgili bir tane bile örnek yok. Olsa Dursun GÜRLEK eklerdi. "Bayan", "bay"dan uydurulmuş bir kelimedir. Uydurukça :)

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Bir yazı daha paylaşmıştım bu konuda, sonunda biraz bahsediliyor.

      BURADA

      Sil